هم اکنون در آغازین دقایق روز جمعه نهم بهمن ماه ۱۳۸۸ قرار داریم و بر اساس آخرین اکسپورت، تا کنون ۱۶۱ نفر پرسشنامه این تحقیق را تکمیل کرده اند واقعا” جای خوشحالی دارد. قبل از اجرای پرسشنامه اینترنتی این تحقیق،تعدادی از دوستان و همکاران بنده نسبت به تکمیل شدن پرسشنامه ها تردید شدیدی داشتند و بعضا” عنوان می کردند که طی یک دوره سه ماهه شاید ۱۰۰ پرسشنامه تکمیل شود.با این وجود با یاری خدای بزرگ و با همکاری دوستانم چه در اینترنت و دنیای مجازی و چه در دنیای واقعی تا کنون پیشرفت خوبی در تکمیل پرسشنامه ها حاصل شده است .بنابراین به طور جدی به تمامی پژوهشگران،محققان و دانشجویان عزیز توصیه می کنم که از پرسشنامه های اینترنتی استفاده کرده و از مزایای آن بهرمند شوید.
دوستانی که آدرس وب سایت و یا وبلاگشان را در قسمت نظرات(پرسشنامه) برای اینجانب فرستاده بودند،لینک شدند.همچنین لوگوی وبلاگ و یا وب سایت دوستانی که با قرار دادن لوگوی تحقیقات رفتار مصرف کننده در سایت و یا وبلاگ خود از ما حمایت کرده اند،در قسمت حامیان قرار گرفت.
در ارتباط با نظرات شما چه در بخش نظرات پرسشنامه و چه در بخش دیتا بیس پرسشنامه،همگی به دقت بررسی شدند.مهمترین گلایه تکمیل کنندگان پرسشنامه،شباهت زیاد سوالات و یا نا مفهوم بودن آنهاست.این موضوع را که شباهت زیاد سوالات ممکن است پاسخ دهنده را بدبین کند،بنده نیز قبول دارم،اما مطمئن باشید که سوالات با هم فرق دارد.یکی از مواردی که باعث تشدید این ذهنیت می شود این است که پاسخ دهندگان با ادبیات نظری تحقیق ممکن است آشنایی نداشته باشند.برای مثال دوستی عنوان کرده بودند که بانکداری الکترونیک شامل ATM و POS هم می شود که در سوالات وجود ندارد که این موضوع ناشی از عدم دقت ایشان به موضوع تحقیق که در ارتباط با یکی از بخشهای بانکداری الکترونیک یعنی بانکداری اینترنتی است،می باشد.
دوست عزیز دیگری اعتقاد داشتند که “بخشهای بیشتری نظیر نحوه سرویس دهی بانکها و انتظارات مشتریان – سرویس دهی هماهنگ(هر بانکی به دلخواه سرویس مورد نظر را ارائه میدهد)- زمان سرویس دهی اینترنتی(حواله ساتنا محدویت دارد)در صورتیکه هیچ جای دنیا به این صورت نیست -” می بایست در سوالات مورد توجه قرار می گرفت.در پاسخ این دوست عزیز عرض می کنم که موضوع پذیرش موضوعی است که بیشتر جنبه نگرشی داشته و اساسا” بحث ما مقایسه بانکها با یکدیگر به لحاظ خدمات بانکداری اینترنتی نیست،بلکه بحث ما دلایل پذیرش بانکداری اینترنتی با همین شرایط فعلی از سوی کابران ایرانی است.اینکه چرا در شرایط فعلی با وجود اینکه به لحاظ امکانات محدودیتهایی وجود دارد و هنوز زیرساختها به طور کامل مهیا نیست،بانکداری اینترنتی از سوی عده ای مورد پذیرش قرار گرفته است،موضوع این تحقیق است.
گروهی از دوستان اشاره کرده اند که اگر نگارش برخی سوالات تغییر کند،سبب روان و ساده تر شدن سوالات می شود که با نظر این دوستان موافقم.
دوست دیگری که از همکاران بنده در شبکه بانکی هستند و به عنوان کارشناس روابط عمومی و مسئول وب سایت یکی از بانکهای کشور فعالیت می کنند،فرموده اند که “ تعاریف مشتریان بانکها به استفاده از بانکداری اینترنتی متفاوت است که این در نظر گرفته نشده است.برای مثال یکی ممکن است استفاده از خدمات کارت بانک را در پای دستگاه atm یا pos بانکداری اینترنتی بداند و یکی دیگر پرداخت قبوض خدمات شهری از طریق اینترنت”.بنده نیز برای رفع این مشکل در ابتدای پرسشنامه به طور کامل بانکداری اینترنتی را تعریف کرده ام.در ارتباط با بحث اعتماد در سیستم بانکی نیز تحقیقاتی حتی در کشور خودمان در حال انجام است.اما در بحث ما اعتماد جز در سایه نگرش فرد به بانک و خدماتی که ارائه می دهد و یا نگرشی که پس از استفاده از خدمات بانکداری اینترنتی یک بانک به دست می آورد،به وجود نمی آید.
در پاسخ به دوست عزیز دیگری که فرموده اند “پرسشنامه شما اشاره ای به ضعف های سیستمی نکرده” می بایست عرض کنم که بحث ما بررسی عوامل موثر بر پذیرش بانکداری اینترنتی در شرایط فعلی است،یعنی با وجود همین نقاط ضعفی که مد نظر شماست،چرا برخی از افراد بانکداری اینترنتی را پذیرفته و از خدمات آن استفاده می کنند؟
دوست دیگری در ارتباط با اینکه پرسشنامه اینترنتی در اختیار طیف خاصی که همان کاربران اینترنتی است،قرار دارد وممکن است روایی تحقیق را دچار مشکل کند.بنده فکر می کنم با توجه به موضوع تحقیق که بررسی عوامل موثر بر پذیرش بانکداری اینترنتی است،جامعه آماری ما کلیه استفاده کنندگان از خدمات بانکداری اینترنتی هستند.طبیعتا” افرادی که از بانکداری اینترنتی استفاده می کنند،می بایست کاربر اینترنت بوده تا بتوانند از خدمات مذکور استفاده کنند.بنابراین اینترنت بهترین مکان برای دسترسی به جامعه آماری و اخذ نمونه می باشد.
دوست دیگری در ارتباط با حذف سوالات مشابه و یا جابجایی آنها مسائلی را مطرح کرده بودند که تا حدودی با ایشان در زمینه جابجایی سوالات موافقم.
دوست دیگری هم فرموده اند”به دلیل عدم اطلاع از اهداف و متغیرهای اصلی ( نه متغیرهای دموگرافیک / زمینه ای ) نظر خاصی ندارم ” که باید خدمت این دوست گرامی و سایر خوانندگان و بینندگان سایت عرض کنم که به زودی ضمن ارائه مطالبی در مورد ادبیات نظری موضوع تحقیق،مقاله ای که دراولین کنفرانس بین المللی بازاریابی خدمات بانکی ارائه شد،جهت آشنایی با متغیرها و مدل تحقیق در سایت جهت دانلود قرار خواهد گرفت.
در پایان از پیامهای محبت آمیز دوستانی که نسبت به بنده لطف داشتند تشکر نموده و منتظر انتقادات و راهنمائیهای تمامی شما دوستان عزیز خواهم بود.
به امید اینکه استفاده از فناوری اینترنت در تمامی کارها نظیر بانکداری،بررسی و انتخاب و خرید کالاها،انجام تحقیقات و نظر سنجی و بسیاری از کارهای دیگر فراگیر شود.